Skip to main content

Marino Sanudo Torsello, Liber secretorum fidelium crucis

Title : Marino Sanudo Torsello, Liber secretorum fidelium crucis
Date : 1318-1321
Type of document : traité politique
Language : latin
Period : médiévale
Places : Creta, Cyprus, Rhodes, Venice
Abstract : Ce traité politique et stratégique, composé entre 1306 et 1321, est destiné à relancer les opérations de croisade ; le Vénitien Marino Sanudo y propose d'opérer un blocus maritime de l'Egypte en mobilisant les bases chrétiennes de Méditerranée orientale. La dédicace de l'ouvrage est adressée au pape Jean XXII. On reconnaît trois rédactions du texte, avec un livre III plus ou moins étendu.

Manuscrits

[Prolégomènes au Liber secretorum fidelium crucis] ; [Liber secretorum fidelium crucis].

Bruxelles, Bibliothèque royale de Belgique, 9347-48, ff. 1-184. 1320-1330.

Read online : https://uurl.kbr.be/2143075...

Find the document : https://opac.kbr.be/Library/search.aspx?...

[Prolégomènes au Liber secretorum fidelium crucis] ; [Liber secretorum fidelium crucis].

Bruxelles, Bibliothèque royale de Belgique, 9404-9405, ff. 1-192. 1320-1330.

Read online : https://uurl.kbr.be/1767857...

Find the document : https://opac.kbr.be/Library/search.aspx?...

Marini Veneti Secreta fidelium crucis.

Florence, Biblioteca Medicea Laurenziana, Plutei, XXI.23.

Read online : https://portail.biblissima.fr/fr/ark:/43...

Note : XVe s.

Sanuti Marini De Recup. Terrae Sanctae.

Florence, Biblioteca Riccardiana, 237.

Find the document : https://www.riccardiana.firenze.sbn.it/e...

Historia Terrae Sanctae.

Florence, Biblioteca nazionale Centrale, coll. Magliabechiano, II. III. 169.

Find the document : https://manus.iccu.sbn.it/risultati-rice...

Note : XIVe s.

Secreta fidelium Crucis.

Londres, British Library, Add MS 27376, ff. 1-179. XIVe siècle.

Find the document : https://searcharchives.bl.uk/?search_fie...

Secretorum Fidelium Crucis.

Londres, British Library, Add MS 19513, ff. 67r-84r. XIVe siècle.

Find the document : https://searcharchives.bl.uk/catalog/032...

[Marino Sanudo Torsello, Liber secretorum fidelium].

Milan, Biblioteca Ambrosiana, D. 203, ff. 1-100. XIVe siècle.

Read online : https://digitallibrary.unicatt.it/venera...

Note : Rédaction I. 296 x 222 mm

[Marino Sanudo Torsello, Liber secretorum fidelium] Epistolae Marini Sanuti ad Philippum Galliae regem, ad Ludovicum ducem Borbonum, ad Robertum Siciliae regem a. 1334.

Munich, Bayerische Staatsbibliothek, Cod. lat. monacenses, 14621, ff. 1-124. XVe siècle.

Read online : https://www.digitale-sammlungen.de/view/...

Note : 215 x 145 mm

Secreta fidelium Crucis.

Oxford, Bodleian Library, ms Tanner 190, ff. 1-210. 1321-1324.

Read online : https://digital.bodleian.ox.ac.uk/object...

Find the document : https://medieval.bodleian.ox.ac.uk/catal...

[Marino Sanudo Torsello, Liber secretorum fidelium].

Valenciennes, Bibliothèque municipale, ms 551, ff. 1-168., 168 ff. XIVe siècle.

Read online : https://arca.irht.cnrs.fr/ark:/63955/md3...

Note : 317x231 mm.

De recuperatione Terrae Sanctae.

Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, Ott. lat. 906, ff. 1-147r. XIVe siècle.

Read online : https://digi.vatlib.it/view/MSS_Ott.lat....

Secreta fidelium crucis.

Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, Reg. Lat. 548, ff. 1r-153r.

Read online : https://digi.vatlib.it/view/MSS_Reg.lat....

Note : XIVe s.

Secreta fidelium crucis.

Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. Lat. 2972, ff. 1-113r.

Find the document : https://opac.vatlib.it/mss/detail/Vat.la...

Note : XIVe s.

Liber secretorum fidelium crucis.

Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 2003, ff. 1-135r.

Read online : https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.lat....

Note : XVe s.

Secreta fidelium crucis.

Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 2971, ff. 1r-113r.

Find the document : https://opac.vatlib.it/mss/detail/Vat.la...

Secreta fidelium crucis.

Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 7315, ff. 1-136r.

Find the document : https://opac.vatlib.it/mss/detail/Vat.la...

Secreta fidelium crucis.

Vatican, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat. lat. 7315, ff. 1-136r. XIVe-XVe siècle.

Read online : https://digi.vatlib.it/view/MSS_Vat.lat....

Secreta fidelium crucis super Terrae Sanctae recuperatione et conservatione.

Venise, Biblioteca nazionale Marciana, Zanetti 410 (1654).

Find the document : https://cataloghistorici.bdi.sbn.it/file...

Conditiones Terrae Sanctae, Liber primus.

Venise, Biblioteca nazionale Marciana, Zanetti 547 (1924), ff. 1r-17r.

Find the document : https://cataloghistorici.bdi.sbn.it/file...

De Secretis Fidelium pro recuperatione Terrae Sanctae, fragmentum.

Venise, Biblioteca nazionale Marciana, cod. Ital. XI. 64 (6795).

Find the document : https://cataloghistorici.bdi.sbn.it/file...

Éditions anciennes

Bongars, Jacques. Gesta Dei per Francos, sive Orientalium expeditionum et regni Francorum Hierosolymitani historia. Orientalis historiae tomus primus. Liber Secretorum fidelium crucis super terrae Sanctae recuperatione et conservatione cujus auctor Marinus Sanutus, dictus Torsellus, patricius Venetus, ex mss. veteribus editus. Orientalis historiae tomus secundus. Hanovre : heredes J. Aubrii, 1611

Read online : https://www.google.com/books/edition/_/8...

Find the document : https://www.sudoc.fr/085270768...

Note : Édition incorrecte et incomplète d'après trois manuscrits: un de Petau complet avec cartes (Vat. reg. 548); un autre de Petau sans cartes (sans doute Vat. Ottob. 906); un 3e donné par Scaliger, comprenant le livre III (ms. perdu)

Éditions modernes

Stewart, Audrey (éd.). Part XIV. of Book III. of Marino Sanuto's Secrets for True Crusaders to Help them to Recover the Holy Land, Written in A.D. 1321. Londres : Committee of the Palestine Exploration Fund, 1896

Find the document : https://www.sudoc.fr/159746442...

Golubovich, Girolamo. Biblioteca bio-bibliografica della Terra santa. Quaracci : Tipografia del Collegio S. Bonaventura, 1906, VII + 479 pp.

Read online : https://archive.org/details/bibliotecabi...

Find the document : https://www.sudoc.fr/085296589...

Note : Brefs extraits aux pp. 57-60.

Sanuto, Marino. Prawer, Joshua (éd.). Liber secretorum fidelium crucis super Terrae Sanctae recuperatione et conservatione: quo et Terrae Sanctae historia ab origine. & eiusdem vicinarumque provinciarum geographica descriptio continetur. Jerusalem : Massada Press, 1972, xix + 312 pp.

Find the document : https://www.sudoc.fr/017502489...

Note : Reproduction du texte de l'édition Bongars.

Sanudo, Marino. Lock, Peter (éd.). The Book of the Secrets of the Faithful of the Cross = Liber Secretorum Fidelium Crucis. Farnham, Burlington : Ashgate, 2011, vii + 475 pp.

Find the document : https://www.sudoc.fr/282693947...

Études

Cardini, Franco. « Per un'edizione critica del Liber secretorum fidelium crucis di Marin Sanudo il Vecchio », Studi e ricerche storiche, 1976, vol. 6, n° 1, pp. 191-250.

Find the document : https://www.sudoc.fr/001040340...

Cardini, Franco. « I costi della crociata. L'aspetto economico del progetto di Marin Sanudo il Vecchio (1312-1321) », dans : Rosa, Luigi d. et D'Addio, Mario (éd.), Studi in memoria di Federigo Melis, Naples : Giannini, 1978, vol. 2, pp. 179-210.

Find the document : https://www.sudoc.fr/006631150...

Cocci, Alfredo. « Le projet de blocus naval des côtes égyptiennes dans le Liber secretorum fidelium Crucis (1321 c.) de Marino Sanudo il vecchio (1279 c.-1343) », dans : Akkari, Atem (éd.), La Méditerranée médiévale: perceptions et représentations, Paris : Maisonneuve et Larose, 2002, pp. 171-188.

Find the document : https://www.sudoc.fr/064959198...

Donnini, Mauro. « Sopra alcune presenze dell'Epitoma rei militaris di Vegezio nel Liber secretorum fidelium crucis di Marino Sanudo il Vecchio », Studi medievali, 2003, vol. 44, n° 1, pp. 347-359.

Find the document : https://www.sudoc.fr/055769756...

Edson, Evelyn. « Reviving the crusade: Sanudo's schemes and Vesconte's maps », dans : Allen, Rosamund (éd.), Eastward Bound: Travel and Travelers, 1050-1550, Manchester-New York : Manchester University Press, 2004, pp. 131-155.

Find the document : https://www.sudoc.fr/095601708...

Fullin, Rinaldo. « Di una versione del Liber secretorum fidelium crucis frammento conservato da Marino Sanuto », Archivio veneto, 1881, vol. 22, pp. 49-62.

Read online : https://archive.org/details/ArchivioVene...

Find the document : https://www.sudoc.fr/037483773...

Jacoby, David. « Marino Sanudo Torsello on Trade Routes, Commodities, and Taxation », Φιλαναγνώστης. Studi in onore di Marino Zorzi, 2008, pp. 185-197.

Find the document : https://www.sudoc.fr/135256550...

Lock, Peter. « Sanudo, Turks, Greeks and Latins in the Early Fourteenth Century », dans : Chrissis, Nikolaos G. et Carr, Mike (éd.), Contact and conflict in Frankish Greece and the Aegean, 1204-1453: Crusade, Religion and Trade between Latins, Greeks and Turks, Farnham, Burlington : Ashgate / Routledge, 2014, pp. 135-149.

Find the document : https://www.sudoc.fr/231528620...

Magnocavallo, Arturo. « I codici del Liber secretorum fidelium crucis di Marin Sanudo il Vecchio », Rendiconti. Reale istituto lombardo di scienze e lettere, 1898, vol. 31, pp. 1114-1127.

Read online : https://www.google.com/books/edition/_/Y...

Magnocavallo, Arturo (éd.). Marin Sanudo il vecchio e il 'Liber secretorum fidelium crucis': primi studi. Milan : Bernardoni di C. Rebeschini e C, 1898, 12 pp.

Find the document : https://opac.sbn.it/en/risultati-ricerca...

Magnocavallo, Arturo. « Di alcuni codici del Liber secretorum fidelium crucis di Marin Sanudo (il vecchio) », Nuovo Archivio Veneto, 1903, vol. 6, pp. 174-180.

Read online : https://www.google.com/books/edition/_/J...

Magnocavallo, Arturo. Marin Sanudo il Vecchio e il suo progetto di crociata. Bergame : Istituto italiano d'arte grafiche, 1901, 154 pp.

Find the document : https://permalink.obvsg.at/AC10092130...

Pommerol, Marie-Henriette Jullien de et Monfrin, Jacques. La Bibliothèque pontificale à Avignon et à Peñiscola pendant le Grand Schisme d'Occident et sa dispersion. Inventaires et concordances. Rome : École française de Rome, 1991, XXXIV + 1021 pp.

Find the document : https://www.sudoc.fr/002475146...

Note : Aux pp. 535-536.

Simonsfeld, Enrico. « Relazione, approvata nella sedula del 30 Agosto 1880 della Sezione III del Comitato ordinatore del Congresso geografico internazionale, e da questo presentata al Municipio di Venezia », Archivio veneto, 1880, vol. 20, pp. 396-402.

Read online : https://www.google.com/books/edition/_/H...

Find the document : https://www.sudoc.fr/037483773...

Simonsfeld, Enrico. « Intorno a Marino Sanuto il Vecchio », Archivio veneto, 1882, vol. 24, pp. 251-279.

Read online : https://www.google.com/books/edition/_/P...

Find the document : https://www.sudoc.fr/037483773...

Simonsfeld, Henry. « Studien zu Marino Sanudo den Älteren », Neues Archiv der Gesellschaft für ältere deutsche Geschichtskunde, 1882, vol. 7, pp. 42-72.

Read online : https://www.mgh-bibliothek.de/mgh/index_...

Find the document : https://www.sudoc.fr/036989215...

Tyerman, Christopher J. « Marino Sanudo Torsello and the Lost Crusade: Lobbying in the Fourteenth Century », Transactions of the Royal Historical Society, 1982, vol. 32, pp. 57-73.

Read online : https://www.cambridge.org/core/journals/...

Find the document : https://www.sudoc.fr/038876175...

Editorial : Trélat, Philippe
Last update : 03/11/2026
Permalink : https://frankika.efa.gr/index.php/en/node/17912